Nieuwe oplossing voor netcongestie?

Doordat het Nederlandse elektriciteitsnet niet is berekend op het sterk toegenomen energiegebruik en uitbreiding op korte termijn niet mogelijk is, raakt het net op steeds meer plaatsen vol. Deze netcongestie heeft op veel plekken inmiddels merkbare gevolgen: plannen voor een nieuwe supermarkt in de Noordoostpolder kunnen niet doorgaan[1], woningbouwprojecten lopen vertraging op[2] en bedrijven kunnen zich niet vestigen of overwegen Nederland te verlaten[3]. 

Netbeheerders werken hard aan het uitbreiden van het elektriciteitsnet, maar dat kost jaren. Tegelijkertijd presenteerde de ACM de afgelopen jaren verschillende nieuwe oplossingen om netcongestie tegen te gaan (waarover wij eerder in april[4] en september[5] 2024 al schreven). De nieuwste oplossing in deze reeks betreft de groepstransportovereenkomst (“GTO”). Naar aanleiding van het voorstel codewijziging GTO[6] en het ontwerp codebesluit GTO[7] zijn in 2025 als pilot de eerste GTO’s gesloten tussen netbeheerders en energiehubs. Op 19 december 2025 heeft de ACM het definitieve Codebesluit groepstransportovereenkomst[8] gepubliceerd, waarmee de Netcode Elektriciteit (“Netcode”) wordt aangepast en de GTO juridisch mogelijk wordt gemaakt.  

Een GTO is een contractvorm waarbij meerdere grootverbruikers (bedrijven) die zich in elkaars nabijheid bevinden een energiehub vormen en gezamenlijk één overeenkomst afsluiten met de netbeheerder. De GTO kan zowel binnen als buiten gebieden die gebukt gaan onder de gevolgen van netcongestie ingezet worden. De individuele aansluit- en transportovereenkomst (“ATO”) van een bedrijf wordt omgezet in de GTO voor de groep als geheel en een individuele aansluitovereenkomst per aangeslotene die onderdeel uitmaakt van de groep. Met de GTO krijgt de groep in plaats van individueel gecontracteerd transportvermogen (“GTV”), gezamenlijk GTV toegewezen. De leden van de groep verdelen dit vermogen onderling en stemmen hun verbruik en opwek op elkaar af, zodat zij optimaal gebruik maken van de beschikbare transportcapaciteit en bijdragen aan het beperken van netcongestie. 

Een GTO biedt volgens de ACM diverse voordelen voor de deelnemende bedrijven en de maatschappij: 

• Groeiperspectief: een groep kan de pieken in energieverbruik beter op elkaar afstemmen en zo efficiënter gebruik maken van het bestaande net. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid voor bedrijven in de groep om te beschikken over meer transportcapaciteit, dan waar zij ieder individueel aanspraak op konden maken. Zo kunnen deelnemende bedrijven met uitbreidings- of verduurzamingsplannen deze, ondanks netcongestie, toch door laten gaan. Met name voor een groep bedrijven met een verschillend gebruiksprofiel is hier voordeel te behalen, bijvoorbeeld doordat een bedrijf overdag gebruik kan maken van de capaciteit van een ander bedrijf dat zijn capaciteit enkel ’s avonds nodig heeft en andersom. Let wel: het gezamenlijk GTV dat aan de groep wordt gegeven is nooit meer dan de som van de individuele GTV’s van de groepsleden en in de regel juist (behoorlijk) minder. In de praktijk merken wij dat aangeslotenen dit best spannend vinden (zie hierna meer onder Vaststelling gezamenlijk GTV).
• Kansen voor bedrijven in de wachtrij: Het idee is dat het gezamenlijk GTV minder zal zijn dan de som van de individuele GTV’s vanwege de ongelijktijdigheid van gebruik en het tegen elkaar wegstrepen van verbruik en opwek. Hierdoor komt er ook transportcapaciteit vrij voor partijen in de wachtrij. Daarnaast worden verzoeken tot toetreding tot een groep buiten de reguliere wachtlijst voor de toekenning van individueel GTV behandeld. Dit betekent dat bedrijven die nog lang moeten wachten op GTV wellicht door toetreding tot een GTO toch gebruik kunnen maken van (meer) transportcapaciteit. Bovendien geldt dat groepsleden hun positie op de wachtrij behouden ook na toetreding tot een groep.

• Kostenbesparing: Onder een GTO wordt het transporttarief door de groep gezamenlijk afgerekend. Daarbij geldt dat het kWgecontracteerd en het kWmax(gewogen) netto in rekening worden gebracht bij de groep. Doordat het gezamenlijk GTV lager ligt dan de som van het individueel GTV en opwek en verbruik als het ware als achter de meter beschouwd worden, zullen de totale transportkosten van de groepsleden lager zijn. Volgens de ACM is deze financiële prikkel essentieel om energieverbruik- en opwekking lokaal op elkaar af te stemmen. Daarvoor is belangrijk dat de ACM de door de gezamenlijke netbeheerders voorgestelde correctiefactor van 1,21 – waardoor de hiervoor genoemde transporttarieven bij GTO’s hoger zouden liggen dan bij een individueel GTV – niet heeft overgenomen in het definitieve codebesluit. 

  Daarnaast worden investeringen in bijvoorbeeld zonnepanelen of batterijen aantrekkelijker doordat de kosten gedeeld kunnen worden binnen de groep. Hierdoor kunnen de bedrijven binnen een energiehub nóg efficiënter omgaan met hun gezamenlijke flexibiliteit.

Om de uitrol van de GTO door netbeheerders mogelijk te maken, heeft de ACM de Netcode aangepast. We lichten hierna een aantal van de belangrijkste aspecten toe. 

Groepsvorming
Ten eerste onder welke voorwaarden een groep gevormd kan worden. De ACM heeft duidelijk ingezet op een zo breed mogelijk toepassingsgebied. De GTO kan gesloten worden door bedrijven met een grootverbruikaansluiting die een eigen ATO hebben. Daarnaast zijn er voorwaarden aan de meetinrichting van de aansluitingen. Verder geldt dat niet tussen alle verschillende aansluitcapaciteitscategorieën het vormen van een groep mogelijk is. Onderstaand overzicht geeft weer welke combinaties wel en welke combinaties (nog) niet in aanmerking komen voor een GTO: 

Voor de oranje combinaties in bovenstaande tabel geldt dat de ACM heeft vastgesteld dat aanvullend onderzoek nodig is om te bepalen of deze in de toekomst mogelijk moeten worden gemaakt. Voor een dergelijke groep is het mogelijk om de netbeheerder te verzoeken om met haar bij wijze van pilot uit te proberen of dit werkt. Als een netbeheerder een aanvraag voor zo'n pilot afkeurt, moet zij dit gemotiveerd toelichten. De resultaten van deze pilots worden in de loop van 2026 verwacht. 

Daarnaast moeten de aangeslotenen op een zodanige manier net-topologisch met elkaar verbonden zijn dat afstemming mogelijk is. Dit kan bijvoorbeeld op één middenspanningsrail. Als laatste geldt dat de betrouwbaarheid en veiligheid van het net en doelmatig netbeheer geborgd moeten blijven, waarbij de netbeheerder de volgende criteria in acht neemt: (i) invloed op de spanningshuishouding van het net; (ii) belastbaarheid van netelementen die nodig zijn; (iii) of directe netinvesteringen noodzakelijk zijn; en (iv) het effect op de energiestromen in het betreffende netdeel. Alleen als aan alle vereisten voldaan wordt is de netbeheerder verplicht een GTO aan te bieden.

Aanvraagprocedure
Alle informatie die een groep aangeslotenen nodig heeft voor de aanvraag van een GTO, moet door de netbeheerder en het meetbedrijf worden gedeeld. De ACM verwacht van deze partijen dat zij deze informatie actief zullen delen. Als een groep aangeslotenen een aanvraag wil indienen, dienen zij hiervoor in principe een gemachtigde – vaak een energiehub in de vorm van een (nog op te richten) coöperatie – aan te wijzen. De netbeheerder dient de gemachtigde vervolgens binnen een redelijke termijn schriftelijk te informeren of het op basis van de bovenstaande voorwaarden mogelijk is om een groep te vormen en een GTO aan te gaan. Indien de netbeheerder de aanvraag afwijst, moet de netbeheerder dit, voorzien van een deugdelijke motivering en relevante informatie, aan de gemachtigde van de groep laten weten. 

Vaststelling gezamenlijk GTV
Het gezamenlijk GTV dat de netbeheerder toekent aan een groep is in tijden van congestie maximaal de som van de individuele GTV’s van de deelnemers binnen de groep. Binnen dat kader stelt de netbeheerder het gezamenlijk GTV vast op basis van: (i) het gewenste netgebruik van de groep; (ii) de historische profielen van de afgelopen 24 maanden, of de geprognosticeerde gebruiksprofielen wanneer er geen historische profielen beschikbaar zijn; (iii) de gelijktijdigheid van netgebruik; en iv) de verwachte toekomstige transportbehoefte van de groep. Ten opzichte van het eerdere voorstel is verduidelijkt dat én hoe de toekomstplannen van de groep worden meegenomen. De ACM neemt daarbij als uitgangspunt dat plannen die binnen een termijn van drie jaar gerealiseerd worden in ieder geval meegenomen dienen te worden, mits deze voldoende concreet zijn. Toekomstplannen die na die termijn liggen kunnen ook meegenomen worden, maar dan dient de groep aan te tonen dat deze langere termijn redelijk is. Verder mag de netbeheerder bij het vaststellen van het gezamenlijk profiel van de groep pieken van de groep niet zomaar als niet representatief afdoen en wegstrepen. Dit dient de netbeheerder te onderbouwen en de gemachtigde kan hier tegenargumenten tegen inbrengen.

De ACM vindt het belangrijk dat transparantie geborgd is ten aanzien van de vaststelling van het gezamenlijk GTV. Om die reden is bepaald dat de gemachtigde van de groep bij deze vaststelling moet worden betrokken. Vanuit de praktijk hebben wij signalen ontvangen dat de inschaling van het gezamenlijk GTV door de netbeheerders binnen de pilots vaak (in eerste instantie) lager ligt dan het door de groep zelf aangegeven gewenste netgebruik. Het lijkt erop dat de ACM deze signalen ook heeft ontvangen en op deze manier openheid en overleg wil borgen bij de toewijzing van gezamenlijk GTV bij een GTO en wil voorkomen dat de energiehubs zomaar lager ingeschaald worden. Dat zou de GTO immers aanzienlijk minder aantrekkelijk maken voor een energiehub. 

Start van de GTO
Een GTO gaat in op het moment dat alle technische vereisten ten aanzien van de meetinrichtingen van de aangeslotenen en de overige voorzieningen om de opgelegde (deel)beperkingen[9] te kunnen borgen genomen zijn. De netbeheerder dient zich er bovendien van te vergewissen dat de groep in staat is om de (deel)beperkingen niet te overschrijden. Dat de ACM het daarbij van belang vindt om verschillen in de toepassing van de GTO tegen te gaan, blijkt uit de nadruk die zij legt op duidelijke en transparante protocollen die de netbeheerders dienen te hanteren bij het uitoefenen van deze vergewisplicht. De gezamenlijke netbeheerders zijn verplicht deze protocollen in samenspraak met relevante organisaties op te stellen en op een openbare website te publiceren. Zolang deze protocollen nog niet bestaan, moet de netbeheerder gebruikmaken van eigen transparante en vooraf bekendgemaakte protocollen. 

Uittreding
Aangeslotenen kunnen gedurende de looptijd van de GTO ook uit de groep treden en weer een individuele ATO aangaan met de netbeheerder. De ACM laat het in principe aan de groep om onderling afspraken te maken over het GTV dat een aangeslotene meekrijgt bij tussentijdse uittreding. De ACM heeft hierbij niet het initiële voorstel van de gezamenlijke netbeheerders overgenomen dat het GTV waarmee een deelnemer uittreedt niet groter mag zijn dan het GTV dat hij had voordat de GTO werd aangegaan. De netbeheerder toetst vervolgens of met deze afspraken de betrouwbaarheid en veiligheid van het net en het doelmatig netbeheer geborgd zijn. Het gezamenlijk GTV wordt als gevolg van het uittreden van een aangeslotene in beginsel verminderd met het GTV dat de uittredende partij meekrijgt. In de praktijk zien we dat aangeslotenen dit een spannend punt vinden van het aangaan van een GTO. Dit kan immers betekenen dat een aangeslotene minder GTV terugkrijgt bij uittreden dan dat hij had bij toetreden. Om hieraan tegemoet te komen voorziet de Netcode in de mogelijkheid van een zogeheten transitieperiode. Een groep kan kiezen voor een transitieperiode van maximaal drie jaar, waarin de aangeslotenen bij uittreden hun oorspronkelijke GTV terugkrijgen. Op die manier kan er zonder consequenties voor het individuele GTV uitgeprobeerd worden of de GTO inderdaad de verwachte voordelen oplevert. 

Aansprakelijkheid
Tevens willen we kort stilstaan bij een onderwerp dat niet geregeld wordt in de Netcode, maar wel van groot belang is: de verdeling van aansprakelijkheid tussen de partijen bij de GTO – de aangeslotenen, eventueel de gemachtigde, en de netbeheerder. Hoewel de ACM erkent dat vergaande aansprakelijkheidseisen in de GTO een drempel zouden kunnen vormen om deel te nemen aan een GTO, geeft zij aan dat het stellen van eisen aan de aansprakelijkheidsverdeling buiten haar bevoegdheid valt. Partijen (lees: in de regel de netbeheerders) hebben dus de vrijheid om dit in de GTO te bepalen. 

De groepsleden bij een GTO zijn verantwoordelijk voor de afstemming van verbruik en opwek binnen de groep, zodat het gezamenlijk GTV en de eventuele andere (deel)beperkingen niet overschreden worden. Deze verplichting betreft anders dan bij een individuele ATO niet zozeer enkel een contractuele verplichting, maar ook een technische doordat de groep moet aantonen dat er ingegrepen kan worden. Hiermee verschuift een bepaalde operationele en technische verantwoordelijkheid om in te kunnen grijpen van de netbeheerder naar de groep.

Er is veel gediscussieerd over de hoogte van de maximale aansprakelijkheid van de groep, alsmede, over de vraag of, en zo ja, onder welke omstandigheden de aangeslotenen binnen een groep aansprakelijk gehouden kunnen worden (o.b.v. hoofdelijkheid). Bijvoorbeeld of een aangeslotene aansprakelijk gehouden kan worden voor schade geleden door de overschrijding van het gezamenlijke GTV, ook als de aangeslotene geen rol heeft gespeeld bij de overschrijding, maar dit bijvoorbeeld is veroorzaakt door het gedrag van een andere aangeslotene of een verkeerde aansturing van de groep. Het lijkt erop dat de netbeheerders, net als bij een groeps-capaciteitsbeperkingscontract (groeps-CBC), vast zullen houden aan een vorm van hoofdelijkheid, waarbij aldus de mogelijkheid bestaat om uiteindelijk alle individuele leden van een groep aansprakelijk te houden voor schade. Het is dan vervolgens aan de groep om ‘aan de achterkant’ afspraken te maken over de onderlinge doorlegging van aansprakelijkheid. Het zou wat ons betreft een gemiste kans zijn om de opgerichte energiehub hierin niet een centralere rol te laten innemen. 

Inwerkingtreding
Voor de netbeheerders geldt een implementatieperiode van één jaar; gedurende die periode geldt er nog geen verplichting voor de netbeheerders om de GTO aan te bieden. De ACM heeft daarbij bepaald dat de netbeheerders in februari 2026 een plan van aanpak moeten hebben opgesteld. Dit plan dient stapsgewijs te beschrijven welke implementatiewerkzaamheden voor de GTO nodig zijn en bevat per implementatiestap een duidelijke planning. Om zicht te houden op de voortgang van de implementatie van de GTO, zijn netbeheerders daarnaast verplicht om de ACM elke twee maanden te informeren over de status van de implementatie en eventuele knelpunten. 

Deze, toch wel opvallende, maatregel van de ACM komt waarschijnlijk voort uit het feit dat zij van mening is dat de netbeheerders tot nu toe achterlopen met het invoeren en aanbieden van nieuwe maatregelen ter oplossing van netcongestie. Eind november heeft de ACM de netbeheerders al op de vingers getikt[10] en gevraagd om verbetering. Uiterlijk 6 februari 2026 moeten de netbeheerders als gevolg hiervan een verbeterplan aanleveren bij de ACM waarin zij onder andere moeten vastleggen hoe en wanneer zij de maatregelen tegen netcongestie zullen invoeren.

De GTO is een mooi instrument dat kansen biedt om de gevolgen van netcongestie voor bedrijven te verlichten en de energietransitie mogelijk te maken. Het is dan wel zaak dat de netbeheerders gebruik gaan maken van deze mogelijkheid en de GTO ook op grote schaal, onder voldoende aantrekkelijke voorwaarden, gaan aanbieden. Al met al heeft de netbeheerder, ondanks vastlegging van de kaders voor de GTO in de Netcode, vrij veel ruimte om deze vorm te geven. 

Uiteraard komt er meer bij kijken dan enkel het sluiten van de GTO en moet er ook aan de achterkant veel geregeld worden. Zo zal er een veelal een energiehub opgericht moeten worden en moeten er allerlei operationele en financiële afspraken gemaakt worden binnen de groep, over de verdeling van het gezamenlijk GTV, de mogelijkheden om dit te beperken en het ter beschikking stellen van installaties. Binnenkort zullen wij (Kennedy Van der Laan) en Invest-NL, in samenwerking met N/P Notarial Partners de juridische toolkit voor energiehubs[11] daarom uitbreiden met templates voor de GTO. Zo geven wij energiehubs concrete handvatten om de GTO te implementeren.  

Heb je vragen naar aanleiding van dit artikel? Of ben je al bezig met het verkennen van een GTO? Wij adviseren en ondersteunen graag bij het vormen van een energiehub en het contracteren van een GTO. Neem gerust contact met ons op om samen de mogelijkheden te verkennen.  

[1] NOS nieuws, ‘Geen supermarkt in Bant door krapte op stroomnet: ‘Buitengewoon vervelend’’, 28 oktober 2025 (https://nos.nl/artikel/2592348-geen-supermarkt-in-bant-door-krapte-op-stroomnet-buitengewoon-vervelend). 

[2] Interprovinciaal Overleg, ‘Provincies: “Bouw van minstens een half miljoen woningen in de knel”’, 23 oktober 2025 (https://www.ipo.nl/actueel/provincies-bouw-van-minstens-een-half-miljoen-woningen-in-de-knel/). 

[3] Nieuwsuur, ‘Overvol stroomnet bedreigt techsector: ‘Bedrijven overwegen te vertrekken’’, 13 augustus 2025 (https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2578544-overvol-stroomnet-bedreigt-techsector-bedrijven-overwegen-te-vertrekken). 

[4] KVdL, ‘Netcongestie: De juridische middelen om het elektriciteitsnet efficiënter te gebruiken’, 22 april 2024 (https://kvdl.com/artikelen/netcongestie-de-juridische-middelen-om-het-elektriciteitsnet-effici%C3%ABnter-te-gebruiken). 

[5] KVdL, ‘Netcongestie: een update van de juridische middelen’, 24 september 2024 (https://kvdl.com/artikelen/netcongestie-een-update-van-de-juridische-middelen). 

[6] Netbeheer Nederland, ‘Codewijzigingsvoorstel groepstransportovereenkomst’, 24 oktober 2024 (https://www.acm.nl/system/files/documents/codewijzigingsvoorstel-groepstransportovereenkomst.pdf). 

[7] ACM, ‘Ontwerpbesluit Groepstransportovereenkomst’, 24 april 2025 (https://www.acm.nl/system/files/documents/ontwerp-codebesluit-groepstransportovereenkomst.pdf). 

[8] ACM, ‘Codebesluit groepstransportovereenkomst’, 19 december 2025 (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2025-43262.pdf). 

[9] De netbeheerder kan aan één of meer aansluitingen die deelnemen aan de groep een beperking opleggen voor de maximale te benutten transportcapaciteit, ook wanneer er binnen de groep nog capaciteit beschikbaar is. In het kader daarvan kan de netbeheerder de groep verplichten om op eigen kosten een technische voorziening te installeren om deze opgelegde beperking(en) te waarborgen. Wanneer de netbeheerder ervoor kiest om een beperking aan één of meerdere aangeslotenen op te leggen, moet hij deze deugdelijk motiveren.

[10] ACM, ‘ACM: netbeheerders moeten meer prioriteit geven aan maatregelen die slimmer netgebruik mogelijk maken’, 26 november 2025 (https://www.acm.nl/nl/publicaties/acm-netbeheerders-moeten-meer-prioriteit-geven-aan-maatregelen-die-slimmer-netgebruik-mogelijk-maken). 

[11] Invest-NL, ‘Energiehubs juridische toolkit’ (https://www.invest-nl.nl/nl/kennis-en-publicaties/energiehubs-juridische-toolkit).