Stel: je bent op zoek naar een goede fles wijn als bedankje voor de gastspreker op je evenement. In plaats van zelf te gaan zoeken, geef je een AI een opdracht: vind een mooie rode Italiaanse wijn van rond de EUR 50, check beoordelingen en bestel waar je hem het goedkoopst kunt vinden. De AI vergelijkt opties, monitort prijzen, plaatst de bestelling en rekent af. Jij bepaalt alleen de voorwaarden.
Het voorgaande voorbeeld is de kern van agentic commerce: AI die niet alleen adviseert of fungeert als sparringpartner, maar het hele commerciële proces uitvoert, inclusief betaling. Volgens prognoses zal in 2027 naar verwachting circa 45% van de e-commercehandelingen door agentic AI worden afgehandeld.
Het FinTech-team van Kennedy Van der Laan besprak deze ontwikkelingen – en de bijkomende risico’s – met Hugo Reijkens, Director Digital Payments bij Mastercard. Mastercard behoort tot de partijen die actief werken aan de infrastructuur die nodig is om dit soort toepassingen mogelijk te maken op schaal.
Van enkelvoudige aankopen naar autonoom handelen
“Waar nu veel op wordt gebouwd, zijn relatief afgebakende use cases,” legt hij uit. “Denk aan een agent die een product selecteert en één aankoop doet bij een merchant. Dat zijn de eerste stappen die we nu daadwerkelijk ontwikkelen en testen.”
Tegelijkertijd is dat volgens hem slechts het begin. “Als je dit doortrekt, zijn de mogelijkheden in feite onbeperkt. Agents die continu monitoren, meerdere aanbieders combineren, en transacties uitvoeren op basis van vooraf ingestelde voorwaarden. Bijvoorbeeld een agent die prijzen van vliegtickets volgt en automatisch boekt zodra een drempel wordt bereikt, of die zelfstandig aankopen doet wanneer aan bepaalde criteria wordt voldaan.”
“De uitdaging zit nu niet zozeer in wat er kan, maar in hoe we dit op een betrouwbare manier kunnen opschalen”, aldus Reijkens.
Waarom het vandaag nog schuurt
Volgens Reijkens zijn er grofweg twee redenen waarom agentic commerce vandaag nog niet goed van de grond komt.
“In de eerste plaats ontbreekt simpelweg zicht op wie er handelt,” zegt hij. “Binnen de huidige payment flows zie je niet of een transactie door een consument zelf wordt gedaan of door een agent die namens die consument optreedt.” Dat lijkt op het eerste gezicht een technisch detail, maar raakt de kern van het systeem. Het huidige betalingsverkeer is ingericht op de veronderstelling dat een mens de betaling initieert en daar direct bij betrokken is. Zodra een agent die rol overneemt zonder dat dit expliciet zichtbaar is, verdwijnt een belangrijk deel van de context. Transacties worden lastiger te begrijpen, moeilijker te controleren en uiteindelijk ook lastiger te duiden vanuit risico- en aansprakelijkheidsperspectief.
“Daar komt bij dat we vandaag vooral de uitkomst van een betaling zien, niet de stap daarvoor,” vervolgt Reijkens. “We zien dát er betaald is, maar niet wat de gebruiker de agent precies heeft opgedragen.” Juist die stap wordt bij agentic commerce essentieel. De gebruiker geeft immers geen klassieke checkout-instructie, maar een opdracht met voorwaarden, bandbreedtes en keuzes die de agent moet maken. Als die onderliggende intent niet expliciet wordt vastgelegd, ontstaat al snel discussie wanneer de uitkomst afwijkt van wat de gebruiker voor ogen had.
“Die twee punten hangen nauw samen,” aldus Reijkens. “Zolang niet duidelijk is wie handelt en op basis van welke instructie, blijft het moeilijk om transacties echt uitlegbaar en controleerbaar te maken.”
Wie betaalt de rekening?
Vanuit juridisch perspectief zitten de belangrijkste vragen precies op dat snijvlak tussen intent, autorisatie en uitvoering. Wie draagt het risico als een agent binnen de gegeven parameters handelt, maar toch een onwenselijk resultaat oplevert?
Ook bestaande waarborgen zoals Strong Customer Authentication (SCA) blijven naar verwachting een belangrijke rol spelen binnen agentic commerce. Niet alleen bij het authenticeren van de betalingstransactie, maar ook bij het vastleggen van de intentie van de gebruiker. Tegelijkertijd roept dit nieuwe juridische vragen op. Het huidige PSD2-kader gaat uit van een relatief directe relatie tussen gebruiker en betaling. Wanneer een agent namens de gebruiker handelt, wordt de vraag steeds relevanter hoe die oorspronkelijke instructie zich verhoudt tot de uiteindelijke betaling en op welk moment authenticatie moet plaatsvinden.
Daarmee wordt de kernvraag breder: hoe verdelen we verantwoordelijkheden tussen consument, agent provider, merchant en betaaldienstverleners in een model waarin niet langer alleen mensen, maar ook systemen handelen? Juist op dat punt zal moeten blijken of het bestaande kader toereikend is, of dat nieuwe spelregels nodig zijn.
