Voorstel voor een Europees vennootschapsrecht: EU Inc.

Op 18 maart 2026 lanceerde de Europese Commissie haar voorstel voor EU Inc. Naast de 27 nationale rechtsstelsels verschijnt hiermee een 28e vennootschapsrechtelijk regime dat toepasselijk is in alle lidstaten. Nederland behoudt de BV en Duitsland de GmbH, maar daarnaast zullen ondernemers ook kunnen kiezen voor de rechtsvorm ‘EU Inc.’ Naar verwachting treedt dit 28e regime in 2028 in werking. Hier zal ook nog uitvoerig over onderhandeld worden. Toch kent de huidige conceptverordening al een aantal interessante elementen waarvan wij er enkele hebben uitgelicht.

Innovatieve ondernemingen (start-ups en scale-ups) staan centraal in het voorstel. Volgens de Commissie maken nationale verschillen in vennootschapsrecht, procedures en investeringsregels de EU te complex en te kostbaar. Daarom verlaagt het voorstel de kosten van oprichting, inschrijvingen en investeringsrondes. 

Uitgangspunt is dat de EU Inc. volledig digitaal kan worden opgericht en beheerd via een centraal Europees systeem. Hierdoor hoeft niet meermaals dezelfde informatie bij verschillende autoriteiten te worden aangeleverd. Corporate housekeeping wordt versimpeld door geharmoniseerde KvK-uittreksels (de EU Company Certificate) en digitale aandelenoverdracht, aandeelhoudersregisters en volmachten. Door gebruik van standaardmodellen moeten statuten binnen 48 uur en voor maximaal € 100 worden aangenomen na controle door een overheidsinstantie, rechter of notaris. Ten opzichte van de huidige Nederlandse praktijk lijkt in het voorstel een relatief beperkte rol weggelegd voor de notaris.

De EU Inc. kent een flexibele aandelenstructuur zonder nominale waarde of minimumkapitaal. Hierin ligt een belangrijk onderscheid met de al sinds 2004 bestaande Societas Europaea (SE). Voor oprichting van een SE is immers een startkapitaal van minimaal € 120.000 vereist, waardoor deze vorm minder geschikt is voor kleinere en beginnende ondernemingen.

Daarnaast kan binnen een EU Inc. met verschillende typen aandelen (in de praktijk vaak aangeduid als aandelen A en aandelen B) gedifferentieerd worden in stemrecht en winstrecht. De Commissie stelt dat oprichters van start-ups zich hiermee zouden kunnen wapenen tegen zogenaamde ‘killer acquisitions’. 

Het voorstel voorziet in opties en converteerbare instrumenten, waarmee beoogd is dat start-ups en scale-ups investeringsrondes eenvoudiger kunnen inrichten. Bovendien beschrijft de conceptverordening een ‘EU Employee Stock Option Plan’ (of: EU-ESO). Start-ups en scale-ups zouden daarmee getalenteerde werknemers aan zich moeten kunnen binden doordat zij meedelen in het beoogde succes van de onderneming.

De conceptverordening schrijft voor dat EU-ESO opties pas mogen worden belast door de lidstaten op het moment dat de verworven aandelen worden vervreemd. De veelbesproken Wet werkelijk rendement box 3 kent ook een uitzondering van de vermogensaanwasbelasting voor aandelen(opties) in start-ups. In het voorstel lijkt EU-ESO echter niet beperkt tot start-ups. Ook vermogensaanwas op aandelen(opties) in gevestigde ondernemingen zou dan dus onbelast moeten blijven tot het moment dat de aandelen verkocht worden.

Het bestuur van een EU Inc. bestaat uit natuurlijke personen, waarvan er ten minste één woonachtig moet zijn in de EU. Wellicht biedt dit kansen voor trustkantoren of andere zakelijke dienstverleners om kleinere bedrijven van buiten de EU te voorzien van een bestuurder. 

Bestuurders van een EU Inc. mogen zonder instemming van de algemene vergadering de statuten wijzigen met “editoral changes of non-substantive nature.” Het wordt interessant om te zien hoe dit in de praktijk wordt uitgelegd. Op het eerste gezicht onbeduidende statutenwijzigingen kunnen namelijk toch substantiële consequenties hebben. Als het echter louter gaat om typefouten en kennelijke verschrijvingen dan lijkt het overbodig dat het bestuur daarvoor de statuten op eigen houtje aanpast.

In beginsel zijn bestuurders aansprakelijk jegens de EU Inc. voor elk handelen of nalaten in strijd met de EU Inc. Verordening, de statuten of een aandeelhoudersbesluit, dat verlies of schade toebrengt aan de EU Inc. Een bestuurder kan zich vervolgens disculperen als hij aantoont dat hij te goeder trouw heeft gehandeld, met de zorg van een redelijk prudent persoon en met het redelijke geloof dat hij in het belang van de EU Inc. handelde. 

Hiermee lijkt de Commissie te kiezen voor een lagere drempel voor bestuurdersaansprakelijkheid dan het persoonlijk ernstig verwijt naar huidige Nederlands recht. Het zal veelal aan de bestuurder zijn om aan te tonen dat hij juist heeft gehandeld. Echter sluit het betreffende artikel in de conceptverordening af met een lid dat stelt dat bestuurdersaansprakelijkheid voor het overige door het toepasselijke nationale recht wordt geregeld. Bij een in Nederland gevestigde EU Inc. zal de bestuurder dus mogelijk alsnog persoonlijk een ernstig verwijt gemaakt moeten kunnen worden voor bestuurdersaansprakelijkheid.

Het voorstel schrijft ook een soort enquêteprocedure voor. Aandeelhouders die tezamen minstens 10% van de aandelen van de EU Inc. houden mogen een enquêteverzoek indienen bij de bevoegde rechtbank. Bij statuten kan deze drempel worden verlaagd. Vooralsnog lijkt er geen ruimte voor andere stakeholders (zoals de rechtspersoon zelf of de ondernemingsraad, die in Nederland wel naar de Ondernemingskamer mogen) om een enquête te verzoeken. 

De conceptverordening voorziet ook in een uittredingsverzoek. Een aandeelhouder die stelt te zijn benadeeld door de gang van zaken binnen de EU Inc, kan de bevoegde rechtbank verzoeken om de EU Inc. en de overige aandeelhouders te gebieden haar aandelen voor een door de rechtbank vast te stellen prijs terug te kopen. Onder vergelijkbare omstandigheden als een BV zal ook de EU Inc. kunnen worden onderworpen aan turboliquidatie of een reguliere ontbinding. Specifiek voor start-ups bevat de conceptverordening een versimpelde digitale insolventieprocedure.

Met name voor beginnende ondernemingen zullen de lagere kosten en de nadruk op digitalisering een positief effect hebben. Er zal ongetwijfeld nog het een en ander veranderen aan het voorstel van de Commissie voor een Europeesrechtelijk vennootschapsrecht. Desondanks lijkt het erop dat de EU Inc. een interessante rechtsvorm zal worden voor start-ups, scale-ups en alle ondernemers die zaken doen in meerdere lidstaten.