De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft onlangs bekendgemaakt waar zij de nadruk op gaat leggen in haar toezichthoudende rol op de energiemarkt. In haar Focus op Energie 2026 beschrijft de ACM een aantal bredere ontwikkelingen en kondigt een flink aantal besluiten, rapportages en beleidsregels aan, die we in de loop van het jaar kunnen verwachten.
Netcongestie blijft het grootste probleem
Netcongestie staat onverminderd hoog op de agenda. De ACM kondigt voor de eerste helft van 2026 consultaties aan voor besluiten over een tijdafhankelijk nettarief voor zowel grootverbruikers op regionale netten, als voor kleinverbruikers. Nog voor het einde van 2026 zouden hierover volgens de ACM definitieve besluiten worden genomen. De verwachting van de ACM is dat er dan in 2028 nettarieven komen die afhankelijk zijn van het moment op de dag. De prijsprikkel die daarvan uitgaat moet het piekverbruik verminderen.
Flexibiliteit vereist van alle stakeholders
De ACM noemt flexibiliteit als kernpunt bij de ontwikkelingen in de energietransitie en met name voor het verminderen van netcongestie. Op verschillende niveaus in de keten wordt flexibiliteit gevraagd. De ACM verwacht van netbeheerders dat zij flexibel netgebruik stimuleren, terwijl leveranciers en producenten hun aanbod hier ook aan zullen moeten aanpassen. Voor huishoudens en bedrijven betekent dit naar verwachting dat zij niet langer standaard op een vast transportrecht kunnen rekenen. Dat zou betekenen dat zij dus niet langer voortdurend recht hebben op elektriciteitstransport, maar bijvoorbeeld alleen tijdens daluren of slechts voor een gelimiteerd aantal uren per dag. In het licht van de toenemende dynamiek en onvoorspelbaarheid van de beschikbaarheid van energie, is volgens de ACM ook flexibelere regelgeving en besluitvorming nodig van overheden en toezichthouders.
In bredere zin vormt de energietransitie inderdaad een uitdaging voor het bestaande juridisch kader. Zo bevestigde het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden eind vorig jaar nog dat een energieleverancier op grond van de Elektriciteitswet 1998 verplicht is om teruggeleverde elektriciteit op jaarbasis te salderen, zelfs als sprake is van een dynamisch energiecontract. De verbruiker neemt dan dus energie af van de leverancier voor een tarief dat per kwartier wordt bijgesteld, terwijl de overtollige energie die deze verbruiker teruglevert hier op jaarbasis tegen moet worden weggestreept. De salderingsregeling wordt weliswaar per 1 januari 2027 afgeschaft, maar dit arrest illustreert dat bestaande regelgeving soms inderdaad niet flexibel genoeg is voor een nieuwe ontwikkeling zoals dynamische energietarieven.
Regulering van collectieve warmte
Een andere uitdaging vormt de markt voor collectieve warmte. Gebruikers van een collectief warmtenet zijn gebonden aan één leverancier en hebben dus niet de mogelijkheid om over te stappen. De ACM houdt toezicht om consumenten en bedrijven te beschermen tegen de machtspositie die warmteleveranciers daardoor krijgen. De Wet collectieve warmte (Wcw) treedt naar verwachting per 1 januari 2027 in werking, maar in 2026 publiceert de ACM onder meer een routekaart en een uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets naar het Besluit collectieve warmte (Bcw). In overleg met het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) zet de ACM in op een referentietarief voor kleine collectieve systemen, dat in de Bcw zal worden opgenomen. Daarnaast stelt de ACM maximum warmtetarieven vast voor 2027.
Breder toezicht op de energiemarkt
Naast de hierboven beschreven aandachtspunten blijft de ACM in bredere zin toezicht houden op de energiemarkt. Met een marktonderzoek en de certificering van prijsvergelijkers tracht de ACM meer duidelijkheid te scheppen voor consumenten in de wildgroei aan nieuwe energieproducten. Door het Besluit reguleringsmethodiek, een sectorovereenkomst en de toetsing van investeringsplannen tracht de ACM meer transparantie te verkrijgen van netbeheerders. Ook over een aantal andere thema’s kunnen we bijdragen van de ACM verwachten. Zo verschijnen er papers over ondergrondse opslag van CO2, uitfasering van gasverbruik en tariefregulering van waterstof. Daarnaast adviseert de ACM de nieuwe minister van KGG onder meer over het capaciteitsmechanisme en een nieuwe LNG-terminal.
Conclusie
De ACM heeft een uitgebreide agenda bekendgemaakt voor haar toezicht op de energiemarkt. Er komen verschillende besluiten en beleidsregels met directe juridische consequenties voor netbeheerders, leveranciers, producenten en consumenten. Daarnaast gaat het ook om richtinggevende onderzoeken en papers. Bovendien treedt de ACM in overleg met het nieuwe ministerie van KGG om het juridisch kader verder aan te passen aan de energietransitie.
We houden de ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie nauwlettend in de gaten. Als u hier vragen over heeft, neem dan contact op met Daan van Lier of Leon Mensink.
